Site-archief

Retour

Versvormen

.

In de loop de jaren zijn al verschillende versvormen de revu gepasseerd op dit blog maar de laatste was alweer van enige tijd geleden. Daarom vandaag aandacht voor de Retour. Deze versvorm telt 3 strofen verdeelt over negen regels. De eerste strofe heeft twee regels, de tweede strofe drie regels en de laatste strofe is vierregelig. Het rijmschema is  ab abc bcac en het metrum is bij voorkeur pentameter maar dat is geen voorwaarde. Het leuke van deze vorm is dat het gedicht eindigt met het beginwoord (de beginwoorden), maar dan wel in verschillende betekenis. Een voorbeeld van Drs. P. (wie anders zou je bijna denken):

.

Retour

.

Retour wil zeggen dat men weer zal keren

Van ergens naar het punt waar men begon

.
Men kan zo ’n tocht ook eens op schrift proberen
In negen regels – dus geen marathon
En weinig ruimte voor geouwehoer
.
Men kent bij voorbaat al het eindstation
Het metrum zorgt voor aangenaam vervoer
Het schema is eenvoudig te hanteren
Zo komt men triomfantelijk retour
.
.
Advertenties

Met de dood speel je niet

Zuidamerikaanse gedichten

.

In 1996 publiceerde uitgeverij de Prom de bundel ‘Met de dood speel je niet, Zuidamerikaanse gedichten’. Wouter Noordewier stelde de bundel samen en vertaalde gedichten van dichters uit Argentinië, Chili, Cuba, Nicaragua, Peru, El Salvador, Uruguay en Mexico (dat geografisch gezien natuurlijk niet in Zuid Amerika ligt maar ik begrijp de keuze).

Rond 1900 ontstond er overal in Zuid Amerika na eeuwen van kolonialisme en het daarbij volgen van het kolonialiserende land, een nieuwe vorm van poëzie. Waar voorheen de poëzie nationalistisch was en romantisch zonder oorspronkelijkheid was deze nieuwe poëzie juist modern, internationaal georiënteerd en thema’s waren de wetenschap, de industrie en de metropool (zoals bijvoorbeeld Buenos Aires, Sao Paulo en Mexico stad).

Opvallend bij deze nieuwe vorm van poëzie was ook dat ze heel symbolistisch was, irrationeel en surrealistisch. Het was poëzie zonder rijm, metrum  en leestekens.

Voorbeelden van dichters zijn bekende als Jorge Luis Borges uit Argentinië en Mario Benedetti uit Uruguay. Het aardige van deze bundel is dat er juist ook minder of redelijk onbekende dichters is vertegenwoordigd worden. Zo had ik van het merendeel nog nooit gehoord. En dat is ten onrechte. De bundel staat vol bijzondere gedichten. Van de heel korte gedichten van Guillermo Boido (Argentinië, 1941-2013) als:

.

Poëzie is niet te koop

want

niet te koop

.

Tot de poëzie van Nicanor Parra (Chili, 1914 – 2018) van wie ik het gedicht ‘Rituelen’ heb uitgekozen. Dit gedicht en deze dichter had ik uitgekozen uit de bundel om er vervolgens achter te komen dat hij afgelopen 23 januari (op mijn verjaardag) op 103 jarige leeftijd was overleden. Parra heeft zich altijd als “antipoeta” verklaard, wat betekent dat hij de pompeuze wijzen van andere dichters wilde verwerpen. Na lezingen zei hij, “Ik trek alles wat ik gezegd heb weer in”. Parra beschouwde het leven als zinloos en had geen boodschap, door vele critici werd dit als literaire zelfmoord beschouwd en toch is zijn invloed op andere, jonge dichters groot. Zo heeft zijn gedichtenbundel ‘Poemas y antipoemas’ grote invloed gehad op de beatgeneratie. In 2011 kreeg Parra de Cervantesprijs voor zijn hele oeuvre.

.

Rituelen

.

Telkens

Als ik na een lange reis

.thuiskom

Is het eerste wat ik doe

Vragen wie er dood is:

Ieder mens is een held

Gewoon omdat hij sterfelijk is

En helden zijn ons de baas.

.

En als tweede

.of er gewonden zijn

Pas daarna,

.niet dan na dit

Begrafenisritueeltje,

mag ik leven van mezelf:

Ik sluit m’n ogen om beter te zien

En zing vol wrok

Een liedje uit het begin van de eeuw.

.

 

Kedinkedonkel

Versvormen

.

Verzen zijn er in vele soorten en maten en er komen er ook nog steeds bij. De Kedinkedonkel lijkt op het Ollekebolleke, door drs. P bedacht en genoemd in zijn oude boekje “Het Rijmschap” (1982). Het is nooit iets geworden, omdat het ollekebolleke nou eenmaal het ollekebolleke is en dat bekt nu eenmaal lekkerder dan kedinkedonkel, maar is toch vermeldenswaard vanwege de rijmvoet (kort-lang-kort-lang-kort), die waarschijnlijk Dasius heet.

De Kedinkedonkel bestaat uit twee maal 4 regels met als rijmschema abcd efgd, als metrum dus dasius en de zesde regel is een woord van vijf lettergrepen.

.

Kedinkedonkel

.

Zojuist geboren
Een nieuwe versvorm
( De vader maakt het
Gelukkig goed)

De naam van ’t kind is
Kedinkedonkel
Wat u vooral niet
Vergeten moet.

.

Raccontino

Versvorm

.

De Raccontino is een versvorm van de hand van E. Murfey. Een zeer eenvoudige vorm, waar we de titel afkunnen lezen, door de eerste regel samen te voegen met de eindwoorden van de oneven regels.

Het gedicht of het vers is op deze manier vrij van lengte. Door meerdere oneven regels toe te voegen kan de titel van het gedicht langer worden.

Het metrum is in deze versvorm vrij. Hieronder een voorbeeld van Drs. P.

.

Voor wie wat anders wil: genadig komt
Er altijd wel een avontuur, een kans
En wie afkerig is van iets als dit
Nu ja, die blijkt prosodisch weinig mans.
E.Murfey was hier de ontwerpster van.
Ze liet ons vrij in lengte en cadans.
De zin ontwaart men aan het einde pas.
De naam is raccontino, weet u thans.
.
raccontino

Kees Stip

Op een…

.

Kees Stip (1913 – 2001) was een Nederlands puntdichter en beroemd vanwege zijn dierengedichten. Vanaf 1951 schreef hij onder het pseudoniem Trijntje Fop honderden dierenversjes voor de Volkskrant.

Deze dierenversjes zijn bijzonder vormvast. Er wordt nooit met het metrum gesmokkeld: de versregels hebben zonder uitzondering vier heffingen. Het rijmschema is zonder uitzondering AABBCC (het zogenaamde gepaard rijm). Net als in een limerick wordt meestal ergens in het vers, vaak in de eerste regel, een plaatsnaam genoemd. De meeste van zijn dierenversjes bestaan uit zes regels; af en toe zijn het er acht en bij uitzondering een nog hoger even aantal. Er bestaat er ook een van twee regels. Af en toe bevatten de laatste regels een ouderwets geformuleerde pseudo-wijze les voor kinderen.

.

Op een kip

.

Een kip sprak peinzend tot een ei:

‘Wie was er eerder: ik of jij?

De wijsbegeerte mag misschien

op deze vraag geen antwoord zien,

maar ik heb, wat men ook mag zeggen,

nog nooit een ei een kip zien leggen.’

.

Op een koe

.

Een koe te Moskou sprak: ‘een koebel

kost amper anderhalve roebel.

en weet je wat ik heb ontdekt?

Een aardig klokkenspeleffect

bereikt men door met drie bellen

geweldig te gaan wiebelen.’

.

koekip

Met dank aan Wikipedia.

Dag van de Limerick

Edward Lear

Limericks worden al  heel lang en heel veel geschreven. De oudst bekende tekst in deze vorm (van 5 regels met een vrij strak metrum, twee drievoetige amfibrachen, twee regels amfibrachen en jambe en afgesloten door weer een drievoetige amfibrachys)  dateert uit de 13e eeuw en is een gebed in het latijn van Thomas Aquinas en gaat als volgt:

.

Sit vitiorum meorum evacuatio
Concupiscentae et libidinis exterminatio,
Caritatis et patientiae,
Humilitatis et obedientiae,
Omniumque virtutum augmentatio

.

In 1846 publiceert de Engelse kunstenaar, illustrator, musicus, schrijver en dichter Ewdard Lear (1812-1888)  ‘A Book of Nonsense’ met daarin light verse in de vorm van Limericks. Dit boek is zo populair dat er drie drukken van verschijnen. Edward Lear gebruikte de term Limerick overigens niet.

.

There was a young fellow named Lear
Who invented Limericks, we hear,
so now we converse
in humorous verse
on Limerick Day every year

.

Hoe deze vorm van nonsens poëzie zijn naam heeft gekregen is niet helemaal duidelijk. Wel is duidelijk dat deze verwijst naar de stad Limerick in Ierland. De eerste verwijzing naar de term Limerick komt uit 1880 uit Saint John, New Brunswick krant waar een dergelijke vorm op de wijze van een lied ‘Won’t you come to Limerick’ wordt vertolkt (destijds een zeer bekend lied).

.

There was a young rustic named Mallory,
who drew but a very small salary.
When he went to the show,
his purse made him go
to a seat in the uppermost gallery.

.

In Nederland werd de Limerick geïntroduceerd door Ko Donker in 1911 en populair gemaakt door André van Duin, die zijn Ep Oorklepshow altijd eindigde met een aantal gezongen Limericks.

.

Een volslanke dame uit Asten
Wilde niets weten van vasten.
Want zij had veel trek
In lekkere snack.
En liever de lusten dan lasten

.

Toen ik in 2014 in het plaatsje Limerick was schreef ik de volgende Limerick:

.

Op een eenzame plek* in Ierland

maakte een dichter zichzelf van kant

gestopt met het eeuwige zoeken

en omringd door heilige boeken

want je weet maar nooit waar je belandt

 

* betekenis van het woord Limerick

.

Vandaag, 12 mei, dus Limerick day of de dag van de Limerick op de dag dat Edward Lear in 1812 werd geboren.

.

limerick

Limerick-Day

Met dank aan Wikipedia

 

Dubbele moraal

Versvorm

.

Er zijn vele versvormen (neem maar eens een kijkje in de categorie Versvormen op dit blog). De website http://hetvrijevers.nl/ staat bijvoorbeeld helemaal in het teken van gedichten met vaste vormen. 

Vandaag de Dubbele moraal als versvorm. Deze vorm werd ooit bedacht door een redacteur van het Vrije Vers. De dubbele moraal bestaat uit twee zesregelige gedichten naast elkaar met dezelfde rijmwoorden waarin het rechtse gedicht een tegenovergestelde bewering van het linkse bevat. Het rijmschema is abaaab en het metrum is vrij. De rijmwoorden zijn overeenkomstig en bijna altijd identiek maar niet noodzakelijk (bijvoorbeeld leiden en lijden).

Hieronder een voorbeeld.

.

Dubbele moraal
 

Het leven stelt niet veel meer voor

Wanneer we aan depressies leiden.

Dat is tenminste wat ik hoor.

Toch gaat het leven steeds maar door,

Dat zingt het klootjesvolk in koor.

Van ’t leven wil ik scheiden…

 

De vreugd’ te leven stelt veel voor.

Depressies willen wij niet lijden.

Niets is er, wat ik liever hoor.

Toch gaat ons leven niet steeds door,

Eens zingt voor ons een uitvaartkoor,

Wanneer wij gaan verscheiden.

.

bedankt-voor-uw-onbegrip (1)

Lai Nouveau

Bijna rap

.

De versvorm Lai Nouveau is een variant op de Lai (waarover ik op 24 juli 2013 schreef). Deze versvorm is bijna een format voor rappers. De Lai nouveau bestaat uit steeds 8 regels met steeds hetzelfde rijmschema namelijk aabaabaa en dat met steeds dezelfde rijmklanken. Het metrum voor de a regels: 2 amfibrachen, voor de b regels 1 jambe.

Hieronder een voorbeeld van de Lai Nouveau. Vergelijk dit met een willekeurige raptekst en zie de overeenkomsten.

.

Winter

 .

De sneeuw valt in vlagen,

Dus bouwen de blagen

Een pop.

Van nu af niet zagen,

Maar buiten je wagen,

Dat’s top!

Wel moet ik je vragen,

De buurt niet te plagen.

 .

Het leed is te dragen,

Want wat ons kan schragen

Is drop.

Ook soep kan behagen,

Fijn warm in de magen:

Geen flop!

In oost gaat het dagen,

De sneeuw valt in vlagen.

 .

We komen beslagen

Ten ijs en gewagen

Als snob:

We willen gaan jagen,

Dat’s onze bijdrage

Voor nop.

Sneeuw blijft ons belagen,

Dus bouwen de blagen…

 .

Omhoog nu de kragen,

Geen tijd voor ‘t gestage

Getob.

Er valt niets te klagen

Geen leed te verdragen

Dus stop!

De sneeuw valt in vlagen,

Dus bouwen de blagen.

.

lainouveau

Meer info op: http://www.poetrybase.info/forms/001/163.shtml

Dizain

Versvorm

.

Dit keer de Dizain als versvorm. Nee niet een verbastering van Design maar een van oorsprong Franse versvorm die je nog maar heel weinig tegenkomt.

De Dizain bestaat uit 10 regels met een rijmschema abab bccd cd en heeft als metrum de Pentameter.

Gedicht naar aanleiding van een bericht dat langer zwangerschapsverlof op de helling staat.

.

Het parlement had het zo goed bedacht:

Zwanger moet je rustig kunnen wezen,

Maar goedkeuring wordt er niet meer verwacht,

D’r is twijfel aan uitvoerbaarheid gerezen.

 .

De Europese Raad is ingelezen

En vindt het voorstel veel en veel te duur.

Dat is voor nauw betrokkenen wel zuur,

Maar ja, dan hadden zij niet moeten kezen!

 .

Het voorstel werd gedaan in heilig vuur,

Maar eerst  maar eens de crisis nu genezen!

.

dizain

Knödel

Versvorm

.

De Knödel is een versvorm die door Paul Ilegems gelanceerd werd in 1988  in het  Nederlandse tijdschrift Nieuwe Weelde. Ilegems beoefende die onder de naam Jacob Knödel. Met zijn rijmschema lijkt de Knödel vrij goed op een gehalveerd Zwitsers sonnet (vandaar ook ‘luiaardsonnet’ geheten).

De Knödel bestaat uit vier en drie regels met rijmschema aaba bab. Het metrum is vrij.

Twee voorbeelden van een knödel:

.

Blankenberge

.

De zomergast vliegt uit zijn bol

Bij ’t zien der zee… Hij schreeuwt als dol,

Zijn makkers grijpend, van ‘Thalassa!’

En stormt erheen, de ogen vol…

 .

Ach nee. Braaf wacht hij bij de kassa

Bemachtigt kruk en parasol

En zoekt zijn weg doorheen de massa

.

.

 Sportongeval  

 .

Het fietsen, zegt men, is gezond

Draai fier de trappers in het rond

Rijd hard want je wilt winnen!

Maar mijd een val op harde grond!

 

Dan wacht in’t ziekenhuis het linnen

De artsen snellen toe, terstond,

Bezoek van vrienden en vriendinnen..

.

Met dank aan het Vrije vers.

.

knödel

%d bloggers liken dit: