Site-archief

Wandrers Nachtlied

Johann Wolfgang von Goethe

.

Zo nu en dan kom ik gedichten of delen van gedichten tegen waarnaar ik dan heel nieuwsgierig ben. In het ene geval omdat ik dan het hele gedicht graag wil lezen (bij een zin of een strofe), in het nadere geval omdat ik dan het gedicht goed wil kunnen begrijpen en doorgronden (bijvoorbeeld door een vertaling te hebben of te kunnen lezen).

Dit gebeurde me afgelopen zaterdag toen ik boven een rouwadvertentie een gedicht of een deel van een gedicht (8 zinnen zonder titel) las van Johann Wolfgang von Goethe (1749 – 1832). Na enig speurwerk blijkt het hier te gaan om ‘Wandrers Nachtlied’ twee van Goethes meest beroemde gedichten uit 1776 en 1780 die voor het eerst in 1815 in één band verschenen onder de titel ‘Werke’. In dit geval betrof het het gedicht uit 1780 dat begint met de regel ‘Uber allen Gipfeln’. (het andere gedicht uit 1776 is het gedicht dat begint met de regel ‘Der du von dem Himmel bist’. Beide gedichten zijn door componist Franz Schubert op muziek gezet als D 224 and D 768.

Dichter, vertaler Menno Wigman heeft het gedicht vertaald naar het Nederlands en beide kun je hier lezen.

.

Wandrers Nachtlied

.

Über allen Gipfeln
Ist Ruh,
In allen Wipfeln
Spürest Du
Kaum einen Hauch;
Die Vögelein schweigen im Walde.
Warte nur, balde
Ruhest Du auch.

.

Boven elke bergtop
heerst rust,
in elke boomkruin
bespeur
je amper nog een zucht;
de vogels zwijgen in het loof.
Wacht maar, spoedig
rust jij ook.

.

Johann Wolfgang von Goethe

Rusteloze liefde

.

In de bundel ‘A joy forever’ de mooiste liefdesgedichten uit de wereldlitaratuur, verzameld en ingeleid door Menno Wigman en Rob Schouten staat een schat aan de meest prachtige en bijzondere liefdesgedichten door de eeuwen heen. Zo ook van schrijver, dichter en all round genie Johann Wolfgang von Goethe (1749 – 1832). Het gedicht ‘Rusteloze liefde’ of Rastlose Liebe’ verscheen in vertaling van Geert van Istendael in ‘De mooiste van Goethe’ uit 1997.

.

Rusteloze liefde

.

Door sneeuw, door vlagen,

Door stormen jagen,

In mist van kloven,

In wolken boven,

Uur na uur! Uur na uur!

Zonder rust of duur!

.

Liever door lijden

Word ik verslagen

Dan zo’n groot verblijden

Van het leven te dragen.

Steeds weer de passie

Van hart tot hart,

Geen wonder dat ze

Ons slaat met smart!

.

Waarheen moet ik vluchten?

Vergeten gehuchten?

Altijd verdreven!

Kroon op het leven,

Geluk zonder rust,

Liefde, is uw lust.

 

.

Rastlose Liebe

.

Dem Schnee, dem Regen,
dem Wind entgegen,
im Dampf der Klüfte,
durch Nebeldüfte,
immer zu! Immer zu!
Ohne Rast und Ruh!

Lieber durch Leiden
möcht’ ich mich schlagen,
also so viel Freuden
des Lebens ertragen.

Alle das Neigen
von Herzen zu Herzen,
ach, wie so eigen
schaffet das Schmerzen!

Wie – soll ich fliehen?
Wälderwärts ziehen?
Alles vergebens!
Krone des Lebens,
Glück ohne Ruh,
Liebe, bist du!

.

                                                                                                                                                                                        Rastlose Liebe, door Ernst Barlach

De Elfenkoning

Johann Wolfgang von Goethe

.

Altijd als ik iets lees over of van Johann Wolfgang von Goethe (1749 – 1832) moet ik denken aan Boudewijn Büch en zijn dweperige liefde voor deze beroemde Duitse schrijver, dichter, wetenschapper, filosoof, staatsman, natuuronderzoeker en toneelschrijver (dat kon in die tijd nog, zoveel verschillende carrières hebben). Ik denk dat je Büch bewust moet hebben meegemaakt om dit te herkennen.

Dat had ik ook weer toen ik in de hele fijne bundel ‘Gedichten die vrouwen aan het huilen maken’ las welk gedicht Inez Weski had gekozen als gedicht dat haar tot tranen roerde als kind. het betreft hier het gedicht ‘De Elfenkoning’ van Goethe (in een vertaling van Erik Derycke). Of ‘Erlkönig’ zoals de Duitse titel luidt uit 1782.

Ze zegt hierover: “Het gaat over een vader, die te paard met zijn ijlende kind door de nacht rijdt in de ijdele hoop op hulp. Je voelt vooral die wanhoop van de vader, die zijn kind geruststelt, en de onafwendbaarheid van het noodlot.”

.

De Elfenkoning

Wie rijdt er zo laat door nacht en wind?
Het is een vader met zijn kind.
Hij houdt de jongen vast in zijn arm,
Omklemt hem stevig en houdt hem warm.-

Waarvoor toch ben je zo bang, mijn zoon?-
Voor de elfenkoning, met mantel en kroon;
Zie jij dan, vader, de elfenkoning niet?-
Mijn zoon, dat is een nevelsliert.-

‘Mijn liefste kind, kom mee met mij!
Zo’n leuk spelletjes spelen wij:
Vol bonte bloemen staat ons strand;
Mijn moeder kleedt ons met goud en kant.’-

Ach vader, ach vader, heb je niet gehoord
Waarmee de koning mij zachtjes bekoort?-
Wees rustig, blijf rustig mijn kind!
In dorre bladeren ritselt de wind.-

‘Ga mee met mij en leer mij kennen;
Mijn dochters zullen jou verwennen,
Ze dansen elke nacht, mijn lieve knaap,
En wiegen en zingen je daarna in slaap.’-

Ach vader, ach vader, kijk ginds naast de baan:
Zie je de koning zijn dochters niet staan?-
Mijn zoon, ik zie ze helder en klaar;
Het lijken die oude grijze wilgen daar.-

‘Ik hou van jou, je bent al wat nu voor mij telt;
En ben je niet willig, dan gebruik ik geweld.’-
Ach vader, ach vader, nu raakt hij me aan!
Elfenkoning heeft mij pijn gedaan!-

De vader huivert, hij rijdt gezwind
Hij houdt in zijn armen het kermende kind,
Bereikt de hoeve ternauwernood;
Het kind in zijn armen was dood.

.

erl_king_sterner

gdv

Goethe als dichter

Dodendans

.

Eind 2012 schreef ik al eens over Goethe als dichter. De schrijver en wetenschapper Johann Wolfgang von Goethe (1749 – 1832, dat von kreeg hij toegevoegd aan zijn naam toen hij in 1782 in de adelstand werd verheven) is natuurlijk vooral bekend en beroemd om zijn proza. Goethe begon ook pas laat met dichten. Componist Franz Schubert was een groot liefhebber van de poëzie van Goethe en zette er verschillende op muziek. Hieronder het gedicht ‘Totentanz’ of ‘Dance of Death’ in een vertaling van Edgar Alfred Bowring uit 1874 voor wie, zoals ik, het Engels eenvoudiger te begrijpen is dan het Duits.

.

Totentanz                                                                                                    Dance of Death

Der Türmer, der schaut zu Mitten der Nacht The warder looks down at the mid hour of night,
Hinab auf die Gräber in Lage; On the tombs that lie scatter’d below:
Der Mond, der hat alles ins Helle gebracht; The moon fills the place with her silvery light,
Der Kirchhof, er liegt wie am Tage. And the churchyard like day seems to glow.
Da regt sich ein Grab und ein anderes dann: When see! first one grave, then another opes wide,
Sie kommen hervor, ein Weib da, ein Mann, And women and men stepping forth are descried,*
In weißen und schleppenden Hemden. In cerements** snow-white and trailing.
Das reckt nun, es will sich ergetzen sogleich, In haste for the sport soon their ankles they twitch,
Die Knöchel zur Runde, zum Kranze, And whirl round in dances so gay;
So arm und so jung, und so alt und so reich; The young and the old, and the poor, and the rich,
Doch hindern die Schleppen am Tanze. But the cerements stand in their way;
Und weil hier die Scham nun nicht weiter gebeut, And as modesty cannot avail them aught here,
Sie schütteln sich alle, da liegen zerstreut They shake themselves all, and the shrouds soon appear
Die Hemdlein über den Hügeln. Scatter’d over the tombs in confusion.
Nun hebt sich der Schenkel, nun wackelt das Bein, Now waggles the leg, and now wriggles the thigh,
Gebärden da gibt es vertrackte; As the troop with strange gestures advance,
Dann klippert’s und klappert’s mitunter hinein, And a rattle and clatter anon rises high,
Als schlüg’ man die Hölzlein zum Takte. As of one beating time to the dance.
Das kommt nun dem Türmer so lächerlich vor; The sight to the warder seems wondrously queer,
Da raunt ihm der Schalk, der Versucher, ins Ohr: When the villainous Tempter speaks thus in his ear:
Geh! hole dir einen der Laken. “Seize one of the shrouds that lie yonder!”
Getan wie gedacht! und er flüchtet sich schnell Quick as thought it was done! and for safety he fled
Nun hinter geheiligte Türen. Behind the church-door with all speed;
Der Mond, und noch immer er scheinet so hell The moon still continues her clear light to shed
Zum Tanz, den sie schauderlich führen. On the dance that they fearfully lead.
Doch endlich verlieret sich dieser und der, But the dancers at length disappear one by one,
Schleicht eins nach dem andern gekleidet einher, And their shrouds, ere they vanish, they carefully don,
Und, husch, ist es unter dem Rasen. And under the turf all is quiet.
Nur einer, der trippelt und stolpert zuletzt But one of them stumbles and shuffles there still,
Und tappet und grapst an den Grüften; And gropes at the graves in despair;
Doch hat kein Geselle so schwer ihn verletzt, Yet ‘tis by no comrade he’s treated so ill
Er wittert das Tuch in den Lüften. The shroud he soon scents in the air.
Er rüttelt die Turmtür, sie schlägt ihn zurück, So he rattles the door—for the warder ‘tis well
Geziert und gesegnet, dem Türmer zum Glück, That ‘tis bless’d, and so able the foe to repel,
Sie blinkt von metallenen Kreuzen. All cover’d with crosses in metal.
Das Hemd muß er haben, da rastet er nicht, The shroud he must have, and no rest will allow,
Da gilt auch kein langes Besinnen, There remains for reflection no time;
Den gotischen Zierat ergreift nun der Wicht On the ornaments Gothic the wight seizes now,
Und klettert von Zinne zu Zinnen. And from point on to point hastes to climb.
Nun ist’s um den armen, den Türmer getan! Alas for the warder! his doom is decreed!
Es ruckt sich von Schnörkel zu Schnörkel hinan, Like a long-legged spider, with ne’er-changing speed,
Langbeinigen Spinnen vergleichbar. Advances the dreaded pursuer.
Der Türmer erbleichet, der Türmer erbebt, The warder he quakes, and the warder turns pale,
Gern gäb er ihn wieder, den Laken. The shroud to restore fain had sought;
Da häkelt—jetzt hat er am längsten gelebt— When the end,—now can nothing to save him avail—
Den Zipfel ein eiserner Zacken. In a tooth formed of iron is caught.
Schon trübet der Mond sich verschwindenden Scheins, With vanishing lustre the moon’s race is run,
Die Glocke, sie donnert ein mächtiges Eins, When the bell thunders loudly a powerful One,
Und unten zerschellt das Gerippe. And the skeleton fails, crush’d to atoms.
Met dank aan http://german.about.com/library/bltotentanz.htm

goethe_1

De poëzie van Goethe

In Duits en Engels

.

Op http://german.about.com/library/blgefunden.htm staan een groot aantal gedichten van Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832)  in het Duits vertaald naar het Engels. Nu spreek ik redelijk Duits maar het Engels gaat me veel beter af. Voor een ieder die het Duits niet zo machtig is en toch graag eens wat leest van deze grote Duitse wetenschapper, dichter, filosoof, natuuronderzoeker, toneelschrijver, romanschrijver en staatsman (waar haalde hij de tijd vandaan vraag je je af) is dit een aardige website.

Hier een voorbeeld van zowel het Duits als het Engels.

.

Gefunden                                                                                Found

.

Ich ging im Walde                                                                 I was walking in the woods

So für mich hin,                                                                    Just on a whim of mine,

Und nichts zu suchen,                                                         And seeking nothing,

Das war mein Sinn.                                                              That was my intention.

.

Im Schatten sah ich                                                             In the shade I saw

Ein Blümchen stehn,                                                           A little flower standing

Wie Sterne leuchtend                                                         Like stars glittering

Wie Äuglein schön.                                                             Like beautiful little eyes.

.

Ich wollt es brechen,                                                         I wanted to pick it

Da sagt’ es fein:                                                                When it said delicately:

Soll ich zum Welken,                                                          Should I just to wilt

Gebrochen sein?                                                                Be picked?

.

Ich grubs mit allen                                                             I dug it out with all

Den Würzeln aus,                                                              Its little roots.

Zum Garten trug ichs                                                        To the garden I carried it

Am hübschen Haus.                                                          By the lovely house.

.

Und pflanzt es wieder                                                      And replanted it

Am stillen Ort;                                                                  In this quiet spot;

Nun zweigt es immer                                                       Now it keeps branching out

Und blüht so fort.                                                            And blossoms ever forth

.

Vertaling Hyde Flippo
%d bloggers liken dit: