Categorie archief: Literaire kunst
Funkhouser
Digitale poëzie
.
Ik heb hier al eerder over digitale poëzie geschreven en voor wie denkt dat dit een niche is in de poëzie, een hobby van een paar nerd dichters, niets is minder waar. C.T. Funkhouser een associate professor aan het New Jersey Institute for Technology heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar digitale poëzie en er over geschreven in meerdere boeken waaronder Prehistoric Digital Poetry.
Wat verstaan we onder digitale poëzie? Een definitie van Eric Goddard-Scovel (dichter, digitaal kunstenaar en docent aan de Purdue univercity) luidt:
dig·it·al po·et·ry noun: a genre of poetry that (1) is composed by processes involving computers and/or network technologies; (2) is experienced via an electronic medium beyond print or screen representations of printed pages and makes use of animation, interaction, hyperlinks, audio and/or video; and (3) presents an artistic and literary experience in which language is a primary aesthetic component.
Of in het kort: dichters die poëzie schrijven gebruik makend van computer programma’s. Ook wel generated poetry genoemd. Er zijn meerdere websites gewijd aan generated poetry maar één van de aardigste is http://gnoetrydaily.wordpress.com/
Voor degene die denken dat digitale poëzie iets nieuws is, hier een voorbeeld uit 1969 (uit het boek van C.T, Funkhouser. Lillian F. Schwartz maakte dit naar een gedicht van Laurens R. Schwartz. Lillian F. Schwartz is een typisch voorbeeld van een vroege vernieuwer, ze is vooral een exploratief kunstenaar die bijdragen geleverd heeft aan visie theorie, documentaires heeft gemaakt en dus poëtisch werk.
.
Dit digitale gedicht werd bijgesneden en oorspronkelijk gepubliceerd in McCauley, Computers en creativiteit (1974)
Mawaddes
Ethiopische versvorm
.
Elke keer sta ik weer versteld van de oneindig lijkende hoeveelheid versvormen die er zijn. Jaap van den Born heeft op het Vrije vers in zijn Reis om de wereld in 80 versvormen een vorm ontdekt die zijn origine vindt in Ethiopië.
Het is oorspronkelijk een kerkelijke hymne, gezongen bij de Vespers en ‘s ochtend bij de Metten, maar het wordt volgens Jaap in Ethiopië ook in seculiere poëzie gebruikt. Toch dient er steeds enige verhevenheid in de inhoud aanwezig te zijn.
Een Mawaddes bestaat uit 9 regels met een heel eenvoudig rijmschema aaaaaaaaa, een metrum van alexandrijnen met een cesuur in het midden.
Een voorbeeld van Jaap van den Born:
.
Klooster
.
Geruisloos kom ik aan, zie hoe ik waardig schrijd
Met afgemeten pas, in wollig, bruin habijt
De wereld is ver weg, een wereld die ik mijd
Een wereld vol van zorg en geestelijke strijd
Waarvan ik, God zij dank, hierbinnen ben bevrijd
Hier heerst een kalme rust, geen afgunst en geen nijd
Ik kniel devoot terneer, ik bid en boet en wijd
Mijn tijd aan God de Heer; de mij gegeven tijd
Die hier afwezig lijkt en nutteloos verglijdt
.
Tout est oeufs
Marcel Broodthaers
.
Soms kan een post op dit blog uitmonden in een nieuwe post. Zo kreeg ik naar aanleiding van mijn post over het ei in twee delen (15 april) een mail van Frans Roesink. In deze mail deelt Frans zijn liefde voor de dichter Marcel Broodthaers met mij.
Marcel Broodthaers is een in 1924 geboren dichter, filmer, journalist en plastisch kunstenaar. Van 26 mei tot 26 juni 1966 had Marcel een tentoonstelling in de Wide White Space Gallery in Antwerpen onder de titel ‘Moules Oeufs Frites Pots Charbon’.
In het begeleidende boekje staat het volgende gedicht.
.
Tout est œufs. Le monde est œuf. Le monde est né du grand jaune, le soleil. Notre mère, la lune, est écailleuse. En écailles d’œuf pilées, la lune. Poussières d’œuf, les étoiles. Tout, œufs morts et perdus. En dépit des gardes, ce monde-soliel, cette lune, étoiles de trains entiers. Vides. D’œufs vides.
.
Of in de Nederlandse vertaling van Greta Joris:
.
Alles is ei. De wereld is ei. De wereld is geboren uit het grote eigeel, de zon. Onze moeder, de maan, is schilferig. Een en al gestampte eierschilfers, de maan. Eierstof, de sterren. Alles, dode en verloren eieren. Iedere hoede ten spijt, deze zon-wereld, deze maan, dichte sterrendrommen. Leeg. Lege eieren.
.
Tattoo you
The Word Made Flesh: Literary Tattoos from Bookworms Worldwide
.
Nadat ik de blog over E.E. Cummings had geplaatst zwierf ik nog even rond op het World Wide Web om te lezen over één van mijn meest favoriete dichters Cummings. Wat me opviel was dat ik op verschillende plekken afbeeldingen tegen kwam van tatoeages met (delen van) gedichten van die aloude E.E.
Mijn nieuwsgierigheid was gewekt en al snel kwam ik op de tumblrpage van Justin Taylor en Eva Talmadge; http://tattoolit.com
en ook op : http://www.mediabistro.com/galleycat/kurt-vonnegut-e-e-cummings_b13996 . Op deze laatste website staat een interview met Justin en Eva waarin zei vertellen dat Kurt Vonnegut en E.E. Cummings de belangrijkste leveranciers zijn van literaire tatoeages. Dat dat klopt blijkt niet alleen uit de foto’s hieronder (een kleine greep uit het aanbod) maar zeker uit het boek dat ze in 2010 publiceerde ‘The world made flesh: literary tattoos from bookworms worldwide’.
Op de website staat te lezen dat het boek een gids is voor de opkomende subcultuur van literaire tatoeages – een verzameling van 100 full-color foto’s van de menselijke huid onuitwisbaar versierd met citaten en beelden van Pynchon naar Dickinson en van Shakespeare tot Plath. Verpakt met geliefde versregels, literaire portretten en illustraties – en verklaringen van de dragers op de geschiedenis van hun tatoeages en het persoonlijk belang van het gekozen literaire werk – het boek is hiermee deels een fotocollectie, en deels een literaire bloemlezing geschreven op de huid.
.
Regelafbreking
Jannah Loontjens
.
Vanmorgen las ik in het boekenkatern van de Volkskrant een recensie van Dat ben jij toch van dichter Jannah Loontjens. De recensent Erik Menkveld haalt hierbij een paar regels aan “Ik. Hier in bed, naast mijn / geliefde, zijn slapend gezicht vlakbij” en schrijft daar dan tussen haakjes achter ‘Let op de prachtige regelafbreking’.
Nu weet ik hoe belangrijk regelafbrekingen kunnen zijn in de poëzie, door het laten vallen van een korte stilte kun je de woorden voorafgaand en volgend op de stilte extra lading meegeven. Het komt voor dat, wanneer ik een gedicht voordraag, ik merk dat ik andere stiltes laat vallen dan dat ik zelf in de tekst heb aangebracht. Als iemand anders de tekst van datzelfde gedicht zou lezen zou dat kunnen leiden tot een ander begrip van het gedicht.
Hoe belangrijk regelafbrekingen zijn bleek vorig jaar bij de beoordeling van gedichten voor de Nationale Turing Gedichtenwedstrijd. Een groot aantal gedichten was ter beoordeling aangeboden aan de (voor) jury waarbij de regelafbrekingen verdwenen waren. het was alsof er in sommige gevallen geen poëzie was ingezonden maar een kort stuk proza. Deze gedichten waren dan ook onverminderd niet door naar een volgende ronde.
Terug naar Jannah Loontjens. Toen ik de regels uit haar gedicht las in de recensie moest ik een paar keer lezen voor ik begreep waarom de recensent deze regelafbreking zo “prachtig” vond. Laat maar eens een wat langere stilte vallen na ‘mijn’ en spreek dan geliefde extra sterk uit. De combinatie met ‘zijn slapend gezicht vlakbij’ geeft deze regels dan ineens iets extra’s.
Soms moet je poëzie herlezen of hardop lezen om de schoonheid ervan te begrijpen.
.
Op het verkeerde been
Poëzie en humor
.
In de poëzie neemt humor geen grote plaats in. Natuurlijk er is light verse en soms bedienen dichters zich van humor als stijlmiddel maar over het algemeen is poëzie best serieus.
Een uitzondering hierop is dichter/tekstschrijver Hans Dorrestijn. Met zijn tragische droog komische liedjes weet hij, bij mij in ieder geval, vaak een lach om de mond te krijgen.
Een mooi voorbeeld waarin ook de poëzie op de hak wordt genomen is het gedicht In hoger sferen.
.
In hoger sferen
.
Als ik een vrouw ontmoet met een intelligent gezicht,
een edel gevoelig profiel en beschaafde manieren,
met poëziebundels van Rainer-Maria Rilke en Hölderlin
en een altviool onder de arm,
dan denk ik meteen aan neuken
.
Spelen met taal
Joshua Hoogveld
.
Op http://actualiteitactuality.webs.com/ schreef Joshua Hoogveld tot 2010 zijn zogenaamde actualities. Een vorm van poëzie, spel met teksten en woorden waarin hij de actualiteit behandelde. Na 2010 is hij verder gegaan op http://www.joshua-actuality.nl/ waar hij al vanaf 2005 actief was met het spelen met taal. Zijn stukken zijn steeds organischer geworden, het leest alsof het in een keer is opgeschreven waarbij het lijkt alsof de woorden die bij hem opkwamen in gedachten 1 op 1 opgeschreven zijn. Altijd inspelend op de actualiteit, soms heel melig, vaak scherp in zijn teksten.
Na lezing van een aantal van zijn blogstukken deed het me denken aan een boekje dat ik ooit las van Hans Liberg; Pablo Pablo uit 1991. Daarin laat Hans Liberg zijn gedachten de vrije loop, associeert erop los, voegt samen, laat weg, en speelt met veel fantasie met woorden, begrippen en taal.
Joshua Hoogveld doet iets dergelijks op zijn blogs. Niet altijd even makkelijk om te volgen maar voor de taalliefhebber zeker de moeite waard. Een ander blog van Joshua is http://www.discutantes.nl
Een voorbeeld uit 2010:
.
My W O R D S
In de Eerste kamer
Tien Pond Grrr r u t t e
zijn wij electoraal
nog steeds de Baas
..
TeekOnMe
Een mooi initiatief
.
Deze week bekeek ik op Facebook wat foto’s en kwam toen een foto tegen die de dichter Daniëlle Danker had genomen tijdens een tentoonstelling . Op de foto was een vrouw te zien met op haar rug geschreven een gedicht. Nieuwsgierig als ik ben heb ik haar een bericht gestuurd met de vraag of ik deze foto mocht gebruiken voor mijn rubriek Gedichten op vreemde plekken. Ik kreeg vrijwel meteen een reactie met het hoe en wat van deze foto.
Want wat wil het geval. Kunstenares Lilith Love heeft een boek gemaakt voor de stichting TeekOnMe, over Risja, een meisje dat lijdt aan de ziekte van Lyme. Op deze wijze wil Stichting TeekOnMe middelen werven voor onderzoek naar de verbetering van de bestrijding van de ziekte van Lyme. Mogelijk krijgt dit voorbeeld navolging bij andere chronische ziekten, waardoor communicatie meer prikkelt en andere doelgroepen worden bereikt.
Toen ik dit las wist ik zeker dat ik hierover wilde schrijven. Nu heb ik al eerder over poëzie op de ruggen van vrouwen geschreven in de rubriek Gedichten op vreemde plekken. Het betrof toen vrouwen van Amerikaanse soldaten die terug kwamen uit de oorlogen waar Amerika bij betrokken is. Deze vrouwen krijgen te kampen met een man die in veel gevallen lijden aan het Post Traumatische Stress Syndroom. Hierover schrijven deze vrouwen gedichten op hun (of elkaars) rug en posten deze op een website om aandacht te vragen voor hun situatie.
Het boek TeekOnMe is eigenlijk iets dergelijks. De foto die in het boek staat van Risja met op haar rug een gedicht van Frans Pollux is in zoverre anders, dat het hier een gedicht van een dichter betreft over de situatie van Risja. Hieronder de foto uit het boek Risja, a story by Lilith, een foto van Frans Pollux die het gedicht aanbrengt op de rug van Risja en het gedicht.
.
De danseres
Er zit een meisje in dit lijf
en dit – dit is haar rug.
Opvallend recht nog
Stug. Taai.
Zoals de dagenrij.
Weer een dag
Weer een lach
die blij haar kamerwereld claimt
over kreunend zuchten heen
leunt ze op haar rechte rug en
één voor één
de benen uit het bed
bijtend, balancerend
net
op tijd bij steun:
pap, mam, rolstoel
of de leuning van
de Mont Ventoux van Risja’s Reuver:
de trap.
In dit lijf een jonge vrouw
die bergen kan bedwingen
die alle dingen die ze
denken kan ook doet
Niet nou; later.
Straks.
Hou moed.
Hou iedereen die twijfelt voor:
Deze danseres danst door
.
.
Mijn hartelijke dank gaat uit naar Lilith Love, Daniëlle Danker en Frans Pollux.
Meer informatie over TeekOnMe is te vinden op: http://teekonme.nl/content/files/crowdfunding-leaflet-2.pdf
Informatie over Lilith Love: http://www.lilithlove.eu
Informatie over Frans Pollux: http://www.franspollux.nl
en natuurlijk bij deze personen op hun Facebookpagina
Collage gedicht
Lee Hynes
.
Als het gaat om gedichten en beelden dan zijn daar heel veel voorbeelden van te vinden. De een wat geslaagder dan de ander (zo lopen de meningen over de asemische poëzie nogal uiteen, de een vindt het geweldig, de ander moet er niks van hebben) maar daar gaat het mij niet om. Ik signaleer en beschrijf uitingen van poëzie, fenomenen rondom de poëzie en zoek daarbij naar de minder bekende (rafel-) randen van de poëzie. Mooi of niet mooi is daarbij voor mij geen issue.
.
Toegankelijker, in ieder geval wat de taal betreft, dan de asemische poëzie is het voorbeeld hieronder van Lee Hynes. Haar papieren gedichten bestaan uit woorden en zinnen die haar nieuwsgierig maken of raken. Ze verzameld deze woorden en zinnen, zet ze in een volgorde, maakt hieruit nieuwe zinnen en aangevuld met (in dit geval) foto’s en beelden uit kranten en tijdschriften vormt ze hiermee Papieren gedichten zoals ze ze zelf noemt.
.
Deze collage techniek wordt door meer dichters/kunstenaars beoefent. Op http://www.milliande.com/art-gallery-2-day-23-paper-poems-art-prompt-at-milliandes.html staan nog een aantal voorbeelden.
.
Asemische poëzie
Nieuwe vorm van poëzie
.
In mijn zoektocht naar poëzie en de randen van de poëzie kom je de meest bijzondere zaken tegen. Zoals bijvoorbeeld de asemische poëzie. Is het poëzie of is het eerder een vorm van kunst? Asemische poëzie is, volgens een artikel in de Engelstalige Wikipedia een term die rond 1997 voor het eerst gebruikt werd door John Byrum, een visueel dichter, in zijn correspondentie met Jim Leftwich, uitgever en auteur visueel, typografisch en/of literair werk. Zijn vriend en collega Tim Gaze zorgde mee voor de verspreiding van de term.
De laatste jaren wordt de term meer en meer gebruikt ter aanduiding van een bepaalde creatieve bezigheid die het midden houdt tussen kalligrafisch schrift en abstracte grafiek. Aanhangers, beoefenaars van Asemisch schrijven of asemische poëzie hebben zich verenigd in een Facebook-groep, publiceren in diverse gedeelde blogs en maken bundels en chapbooks beschikbaar op internet. De auteurs vormen een internationaal zeer divers gezelschap waaronder een aantal auteurs die zich al eerder hebben bezig gehouden met visuele poëzie, tekst-collages en typografische en kalligrafische experimenten, mail art en computergestuurde teksten.
.
